ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 173




                                               

فاطمه زهرا در قرآن و روایات

در بسیاری از آیات قرآن به فاطمه زهرا اشاره شده، امّا، همچون امامان شیعه، نامی از او به‌میان نیامده‌است. پژوهشگران و نویسندگان اهل سنّت و شیعه شمار گوناگونی از آیات را دربارهٔ فاطمه دانسته‌اند. بعضی ۳۰ آیه، بعضی ۶۰ آیه در ۴۱ سوره و بعضی هم ۱۳۵ آیه ...

                                               

انسان (سوره)

برای این سوره نام‌های متعددی است که مشهورترین آن‌ها سوره "انسان" و سوره "دهر" و سوره "هل اتی" است که هرکدام از آن‌ها از یکی از کلمات اوائل سوره گرفته شده‌است.

                                               

بیت‌الاحزان

بیت کلمه ای عربی به معنای خانه و احزان جمع حزن به معنای غم و اندوه است. همچنین در دانشنامه جهان اسلام آمده بیت الاحزان یا بیت الحزن به معنای ماتمسرا است. به خانه یعقوب که در فراغ یوسف گریه می کردم نیز کلبه احزان یا کلمه غم گفته شده است. در میان ص ...

                                               

زندگی زناشویی فاطمه زهرا و علی بن ابی‌طالب

زندگی زناشویی فاطمه زهرا به ازدواج و زندگی خانوادگی علی بن ابی طالب، امام اول شیعه و خلیفه چهارم با فاطمه زهرا، دختر محمد پیامبر اسلام مربوط می‌شود. مدت کمی پس از هجرت علی به مدینه، محمد به علی گفت که خداوند به وی فرمان داده‌است که دخترش، فاطمه، ...

                                               

دولت هفتم جمهوری اسلامی ایران

هاشمی رفسنجانی در خاطرات سال ۱۳۷۶ خود می‌نویسد: "پیش از ظهر، علی اخوی زاده آمد و گفت تمام افرادی که از سوی آقای خاتمی برای رازینی، یکی را برگزیند. گویا آقای خاتمی با این روش مشکل دارد."

                                               

سکینه ضیایی

سکینه ضیایی اردکانی ، همسر سید روح‌الله خاتمی و مادر سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اسبق ایران، دختر میرزا حسن ضیایی اردکانی معروف به ضیاءالعلما و نواده ملا محمد اردکانی ملقب به سلطان‌العلما است. وی ۱۳۱۴ با آیت‌الله خاتمی ازدواج کرد و فاطمه، خدیجه، م ...

                                               

موزه هدایای ریاست جمهوری خاتمی

موزه هدایای ریاست جمهوری محمد خاتمی که در ۳ خرداد ۱۳۸۴ گشایش یافت، برای جمع‌آوری هدیه‌های رسمی و غیررسمی که در دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی تقدیم شده‌است در نظر گرفته شده‌است. برای سایر دوره‌های ریاست جمهوری در ایران نیز موزه‌های جداگانه‌ای و ...

                                               

کانون نشر حقایق اسلامی

کانون نشر حقایق اسلامی ، از تشکل‌های مذهبی- سیاسی در مشهد که کار خود را از ده ۱۳۲۰ ش با همت محمدتقی شریعتی آغاز نمود. نخستین جرقه‌های نوگرایی دینی در مشهد بازگشایی دفتر انجمن تبلیغات اسلامی در این شهر بود. جلسات افراد وابسته به این انجمن، توانست ...

                                               

امیر غیاث‌الدین کیخسرو

پدرش شرف الدین محمود از سال ۷۲۵هجری قمری به فرمان سلطان ابوسعید ایلخان، حکمرانی فارس و کرمان و یزد و اصفهان و کیش و هرموز و بحرین و دیگر جزایر و سواحل جنوب را داشت. او و خاندانش در این نواحی، محبوبیت تمام داشتند. در این دوره، غیاث الدین کیخسرو به ...

                                               

جلال‌الدین مسعودشاه

جلال الدین مسعود شاه، پسر شرف الدین محمودشاه و برادر بزرگ‌تر امیر غیاث الدین کیخسرو و امیر شیخ ابواسحاق اینجو بود. خاندان اینجو در روزگار آخرین سلاطین ایلخانی در جنوب ایران قدرت و محبوبیت بسیار داشتند. پس از مرگ سلطان ابوسعید ایلخان، شرف الدین مح ...

                                               

سلطان بخت

خان سلطان ، معروف به سلطان بخت، دختر امیر غیاث‌الدین کیخسرو اینجو بود و پس از زوال سلطنت خاندان اینجو به ازدواج شاه محمود مظفری درآورده‌شد. وی به اوصاف زیبایی، کاردانی و قدرت، موصوف است و در نبردهای قدرت قرن هشتم هجری مؤثر بوده‌است.

                                               

امامزاده سید محمد (بغداد)

ابا جعفر محمد بن علی الهادی مشهور به سید محمد فرزند بزرگ علی نقی، امام دهم شیعیان است. مقبرهٔ او در ۵۰ کیلومتری جنوب سامراء، شمال بغداد و نزدیک قریه‌ای به نام بلد واقع شده‌است. او در حدود سال ۲۲۸ق در مدینه در روستای صریا متولد شد. مرقد او در شهر ...

                                               

زیدیه در گیلان و مازندران

زیدیه در گیلان و مازندران ، ابتدا در مقیاسی محدود به دست یک رهبر شورشی علوی به نام یحیی بن عبدالله و یاران کوفی او، در سال ۱۷۵ قمری در میان دیلمیان غیرمسلمان ترویج شد. اما آنچه چشمگیر و مؤثرتر بود، فعالیت مذهبی برخی مبلغین محلی از پیروان قاسم بن ...

                                               

سید رضی کیا

سید رضی کیا بن سید الامام سید علی کیا حسینی چهارمین پادشاه کیایی بیه‌پیش است. سید حسین کیا، سومین پادشاه کیایی، در ۷۹۸ به دلیل بدرفتاری با مردم به زیر کشیده شد و سید رضی که فرزند سید علی کیا بنیان‌گذار این حکومت بود، در ۷۹۸ بر لاهیجان تسلط یافت. ...

                                               

سید علی کیا

سید علی کیا بنیان‌گذار حکومت کیاییان در گیلان و اولین فرمانروای این سلسله از ۷۶۹ تا ۷۹۱ هجری بود. سید علی کیا به کمک سادات مرعشی مازندران بر همه بیه پیش مسلط شد و تا قزوین و طارم و شمیران پیشروی کرد.

                                               

سید هادی کیا

سید هادی کیا دومین پادشاه سلسله کارکیاییان در بیه پیش، گیلان بود. او که فرزند امیر کیای ملاطی بنیان‌گذار این سلسله بود و در تنکابن حکومت می‌کرد پس از برادرش سید علی کیا از راه رسید و بیه پیش را از دست برادرانش در آورد، بر رانکوه و لاهیجان مسلط شد ...

                                               

میرزا علی بن سلطان محمد

میرزا علی بن سلطان محمد بعد از مرگ پدر، حکومت را به دست گرفت و برای آنکه بین برادرانش اختلاف نیفتد، هریک را به نحوی از خود راضی ساخت. در این راستا، علاوه بر کوچصفهان، ولایت لشته نشا را نیز به سلطان حسن واگذار نمود و حکومت گرجیان را به سلطان حسین ...

                                               

ولایتعهدی علی بن موسی الرضا

ولایتعهدی علی بن موسی الرضا به واقعه احضار و انتصاب علی بن موسی به ولایتعهدی مأمون گفته می‌شود که در سال ۲۰۱ ه‍.ق رخ داد. این رویداد که مهمترین فصل تاریخی حیات علی بن موسی الرضا است، در پی اختلافات شدید مأمون و امین که به قتل امین منجر شد و تلاش‌ ...

                                               

جمع و تألیف قرآن

جمع و تألیف قرآن به شکل زمان حاضر در یک زمان انجام نشده است و این کار به دست افراد و گروه‌های مختلف صورت گرفته است البته برخی معتقدند قرآن در زمان حضرت محمد و با نظارت وی جمع‌آوری شده، هر چند حضرت محمد شخصاً قرآن را ننوشته، یا جمع‌آوری آیات را ان ...

                                               

جلالک مارپرچین

جلالک مار پرچین نام نبردی سرنوشت‌ساز در تاریخ طبرستان بود. در این نبرد دو متحد سابق، چلاویان و سادات مرعشی، به مبارزه علیه یکدیگر پرداختند و با پیروزی نهایی قوام‌الدین مرعشی در این جنگ، حکومت چلاویان پایان یافت و مرعشیان جای آن را گرفت.

                                               

نبرد وازیدمال

وازیدمال نام نبردی در تاریخ طبرستان در زمان مرعشیان بود. پیش از این نبرد مرتضی مرعشی با دادن باج به شاهرخ تیموری توانست حمایت او را به دست آورد و شورش دیگر شاهزادگان سادات که مدعی حکومت بودند، را سرکوب کند. پس از نبرد لپور که منجر به شکست نصیرالد ...

                                               

ابن کواء

عبدالله بن کواء معروف به ابن کواء از قرآ کوفه بود که در زمان خلافت عثمان بر حاکم کوفه، سعید بن عاص شورید. وی به همراه جمعی دیگر به شام تبعید شد. در زمان خلافت علی بن ابی طالب در نبرد صفین شرکت کرد و از حامیان حکمیت بود. وی سردسته افرادی بود که اب ...

                                               

بیهسیه

ابوبیهس هیصم بن جابر صبعی، یکی از طرفدران و سرکردگان خوارج در بصره بود که اولین اقدام مهم وی، مخالفت با نافع بن ازرق محسوب می‌شود. وی مورد غصب ولید بن عبدالملک بوده و از شر وی به مدینه گریخته بود. در نهایت وی در مدینه دستگیر و به حکم خلیفه به وضع ...

                                               

حرورا

حرورا ، روستا یا منطقه‌ای در نزدیکی کوفه است. این شهر پیش از اسلام تا حداقل قرن اول پس از اسلام، در کناره فرات یا یکی از آبراه‌های این رود قرار داشته‌است. چرا که الاشاء در تاریخ طبری از شط حرورا سخن می‌گوید. اما در قرن ۳ هجری/۹میلادی، مورخانی مان ...

                                               

خریت بن راشد

خرّیت به اتفاق گروهی از بنی سامه در بین مکه و مدینه با محمد ملاقات نمود و اسلام آورد. وی در جنگهای رِدّه در زمان خلافت ابوبکر نیز شرکت داشت و در جنگ علیه حاکم عمان لقیط بن مالک ازدی، رهبری بنی ناجیه را برعهده داشت که با پیروزی مسلمانان به پایان ر ...

                                               

فرقه حمزیه

فرقهٔ حمزیه یکی از زیرشاخه‌های خوارج بودند که از عجارده به صورت کلی و میمونیه به شکل جزئی منشعب گشتند و تحت رهبری حمزه بن آذرک به فعالیت در نواحی خراسان و سیستان پرداختند. این فرقه در باب این امر که کودکان افراد کافر به واسطهٔ کفر پدر و مادر خویش ...

                                               

محکمه الاولی

محکمه الاولی نام فرقه‌ای منشعب شده از خوارج و بنا بر قولی نام دیگر فرقه خوارج است. گروهی این فرقه را شعبه ای از اباضیه دانسته‌اند. این گروه را محکمه الاولی گویند به جهت آنکه حکم به حکمیت میان علی و معاویه را آنان مطرح کردند و به آن رای مطرح شده د ...

                                               

خلیفه مازندرانی

خلیفه مازندرانی از اهالی مازندران که چندی را در نزد شیخ بالو زاهد آملی هم قریهٔ خود-که از اقطاب مازنداران به‌شمار می‌رفت-تلمذ و شاگردی کرد. اما چون آنچه را که به دنبالش بود در محضر ایشان نیافت، تصمیم گرفت تا به محضر شیوخ و عرفای دیگر بشتابد. در ا ...

                                               

خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله

خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله ؛ از حاکمان سربداران بود که بعد از کلو اسفندیار به حکومت رسید. وی برادر امیر عبدالرزاق و امیر وجیه الدین مسعود بود و به نیابت از برادرزاده اش، خواجه لطف‌الله باشتینی که سنی نداشت زمام را بر دست گرفت و تنها هفت ماه بر ...

                                               

خواجه شمس‌الدین علی

سلطان شمس الدین علی چشمی از برجسته‌ترین حاکمان سربداران بود. طغای تیمور پس از اطلاع از حکومت یافتن شمس الدین علی، حرکت سپاه خود را به سوی خراسان لغو کرد و با او پیمان صلحی امضا کرد، به شرط آنکه شهرهای تصرف شده در زمان امیرمسعود، در اختیار شمس الد ...

                                               

خواجه علی مؤید

خواجه علی موید آخرین امیر سربداران هست. از طرفداران طریقت شیخ حسن جوری بود و برای جلب حمایت مردم، درویش عزیز مجدی را به عنوان رهبر دینی و معنوی نهضت برگزید. وقتی خواجه علی، قدرت خود را تثبیت کرد، درویش عزیز را مانع کار خود دید. از طرفی، درویش عزی ...

                                               

حسن دامغانی

خواجه حسن دامغانی پس از قتل لطف‌الله بن مسعود به حکومت سربداران رسید؛ ولی مریدان طریقت شیخ حسن، به رهبری درویش عزیز مجدی در طوس به مخالفت برخاستند. شورش آنان مدتها ادامه داشت تا اینکه حسن دامغانی، آنها را سرکوب کرد. وی پس از دستگیری درویش عزیز از ...

                                               

یحیی کرابی

یحیی کرابی از امیران سربداران بود. ولی فردی دیندار، پرهیزکار، شجاع، عادل و از نزدیکان امیرمسعود بود که اصلش از روستای کرابِ بیهق بود. وی پس از قتل شمس الدین علی، به رهبری دولت سربداران برگزیده شد و فرماندهی سپاه را به حیدر قصاب داد. او توانست ولا ...

                                               

ملی‌گرایی زازا

تعدادی از زازا ها همچون صلاح‌الدین دمیرتاش با ملی‌گرایی زازا مخالف اند.بعضی از بنیادهای کرد و بین‌المللی وجود ارتباطی بین ابوبکر پامکو بنیان‌گذار ملی‌گرایی زازا و سازمان‌های اطلاعاتی ترکیه را حدس می‌زنند. جنبش‌های ملی‌گرایی زازاها توسط نهادهای اط ...

                                               

عایشه بنت طلحه

عایشه بنت طلحه یکی از مشهورترین زنان عرب و دختر طلحه بن عبیدالله تیمی، صحابی محمد و نوهٔ ابوبکر از طرف مادرش ام کلثوم و بنابراین خواهرزاده عایشه همسر محمد است.

                                               

عبدالله بن عمرو حضرمی

عبدالله بن عامر حضرمی وی کارگزار عثمان، خلیفه سوم مسلمانان، در مکه و از یاران نزدیک معاویه در زمان امارت وی بر شام بود. پدر وی، عمرو بن عبدالله، نخست کس از مشرکان مکه بود که به دست مسلمانان کشته شد. شاید بدین جهت، وی تا پایان عمر همپیمان امویان و ...

                                               

عمرو بن سلمه ارحبی

عمرو بن سلمه ارحبی یا عمرو بن مسلمة یا عمر بن سلمه از قبیله بنی همدان از یاران علی بن ابی طالب است اما منابع در خصوص وی و محل فرمانداری‌اش در زمان خلافت علی بن ابی طالب محل اختلاف است. برخی نظیر علامه حسن زاده آملی نام وی را صورت دیگری از ضبط نام ...

                                               

محمد پسر ابوبکر

محمد پسر ابوبکر از تابعین محمد، پیامبر اسلام و از یاران علی بن ابی طالب بود. پدرش ابوبکر، مدتی خلیفه بود. مادرش اسماء دختر عمیس بعد از مرگ ابوبکر، به عقد علی بن ابی طالب درٱمد. محمد پسر ابوبکر در سال دهم هجری در محلی به نام ذوالحلیفه میان راه مکه ...

                                               

هانی بن عروه

بنا بر نقلی، هانی مایل نبود مسلم وارد خانه او شود، اما پس از ورود مسلم، از او دفاع کرد. خانه هانی از این رو انتخاب شد که از نظر اجتماعی، او بانفوذتر از مختار بود. خانه هانی از زمان ورود عبیدالله‌بن زیاد به کوفه مرکز فعالیت‎های سیاسی و نظامی بود و ...

                                               

ابن قولویه

ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور بن قولویهٔ قمی مشهور به ابن قُوْلُوْیه ، درگذشتهٔ ۳۶۹ قمری، محدث و فقیه بزرگ امامی در شهر قم به دنیا آمد و احتمالاً همان‌جا تحصیلاتش را آغاز کرد. وی ریاست فقهی شیعه را در زمان خود داشته است. وی شاگر ...

                                               

محمدمهدی حکیم

محمد مهدی حکیم از علمای شیعه عراق و از بنیانگذاران حزب الدعوه اسلامی است. وی فرزند محسن حکیم بود. وی در نجف متولد و در خارطوم سودان ترور شد.

                                               

امامان مستور اسماعیلی

پیشوایان اسماعیلی بعد از محمدبن اسماعیل به دو دسته تقسیم شدند که دسته‌ای ائمه مستور بودند و مخفیانه در شهرها می‌گشتند؛ در صورتی که دعات ایشان آشکارا مشغول دعوت بودند. بعد از ائمه مستور دور به عبید الله مهدی رسید که دعوت خود را آشکار کرد. به اعتقا ...

                                               

اسماعیلیه نیشابور

اسماعیلیهٔ نیشابور به پیروان شاخهٔ اسماعیلیه در شهرستان نیشابور گفته می‌شود که تنها اقلیت شناخته‌شدهٔ شیعهٔ غیر دوازده امامی در نیشابور امروزین هستند. نیشابور از اواخر سدهٔ سوم هجری قمری مرکز دعوت اسماعیلیه در خراسان بوده‌است. مهمترین شاخهٔ فعال ...

                                               

انجمن اسماعیلی

انجمن اسماعیلی ، مؤسسه تحقیقاتی که در ۱۶ فوریه ۱۹۴۶ در بمبئی هند زیر حمایت آقاخان سوم، سلطان محمدشاه ، چهل و هشتمین نزاریان اسماعیلی بنیانگذاری شد. بنابر منشور منتشر شده، هدف اصلی این انجمن، "ارتقای مطالعات مستقل و انتقادی در تمامی مواردهای مرتبط ...

                                               

دوره ستر

دوره ستر از زمان محمد بن اسماعیل آغاز می‌شود و تا دوران عبیدالله مهدی نیز ادامه دارد. در دوره ستر امام غایب است و پیوند با وی از طریق حجت او میسر است، در این میان عده‌ای معتقد بودند که پس از محمد بن اسماعیل امامی وجود ندارد او آخرین است اما بنابر ...

                                               

سالشمار فرمانروایی الموت

اَلَموت منطقه ای تاریخی در شمال استان قزوین است که به علت فرمانروایی اسماعیلیان اهمیت زیادی در تاریخ ایران داراست. حکومت این گروه مذهبی با فرمانروایی حسن صباح به مرکزیت قلعه الموت آغاز و با حمله هلاکوخان به پایان رسید. این فرمانروایی توسط امامان ...

                                               

عبدالله بن میمون قداح

عبد اللّه بن میمون از افرادی است که در تاریخ درباره او نظرات مختلف و متضادی گفته شده است. منابع اهل سنّت، شیعیان و اسماعیلیان به صورتی متفاوت از او یاد کرده اند که دیدگاه‌های گوناگونی از سوی مسلمان درباره او بیان شود، تا جایی که او را از بزرگان ت ...

                                               

عقیده تعلیم

تعلیم از عقاید اصلی نزاریان بود و حسن صباح به آن توجه بسیاری داشت و به این خاطر آن‌ها را "تعلیمیه" خطاب می‌کردند. صباح پس از بازگشت از مصر و پیش از تصرف قلعهٔ الموت شروع به گسترش برخی از آموزه‌های جدید کرد که همین‌ها باعث نفوذ وی شد. یکی از این آ ...

                                               

قاضی نعمان

ابوحنیفه محمد بن نعمان مشهور به قاضی نعمان بنیانگذار فقه اسماعیلی است. تاریخ تولدش دقیقاً مشخص نیست اما با توجه به قرائن حدود ۲۹۳ ه‍.ق متولد شده است. وی با ابن بابویه و کلینی معاصر بوده است. او آثار فراوانی دارد که بعضی از مهم‌ترین آنها عبارتند ا ...

                                               

محمد بن سرخ

ابوسعید محمد بن سُرخ نیشابوری از دانشمندان و متفکران بزرگ اسماعیلی مذهب ایرانی اهل نیشابور در سدهٔ پنجم قمری بوده‌است.