ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 288


                                               

پلاسمای کوارک گلوئون

پلاسمای کوارک گلوئون یا سوپ کوارک یک فاز در کرومودینامیک کوانتمی است که در دما ویا چگالی‌های بسیار بالا رخ می‌دهد. در این فاز ماده تقریباً فقط کوارک و گلوئون آزاد است که هر دو از بنیادی‌ترین ذرات سازنده ماده هستند. دانشمندان فیزیک ذرات بر این عقی ...

                                               

تعادل مایع–بخار

تعادل مایع–بخار در علم ترمودینامیک به حالت گفته می‌شود که دو فاز مایع و بخار در تعادل باشند یعنی مقدار بخار میعان شده با مقدار مایع در حال جوش با هم برابر باشد.در این شرایط جرم بخار و مایع تقریباً ثابت باقی می ماند.تعادل مایع–بخار در بررسی فرایند ...

                                               

جامد آمورف

در فیزیک ماده چگال و علم مواد جامد آمورف یا اَریخت ، جامدی است که در آن اجزای تشکیل‌دهنده برخلاف مواد بلورین نظم بلنددامنه نداشته و فقط نظم کوتاه‌برد دارند. همهٔ مواد را می‌توان با انجام برخی تغییرات در حین تبلورشان به‌صورت آمورف درآورد، به این ص ...

                                               

چگال فرمیونی

چگال فرمیونی حالتی از ماده که "دبورا جین" از دانشگاه کلورادو با گروهش در اواخر پاییز ۱۳۸۲، موفق به کشف این شکل تازه ماده شده‌است، می‌گوید: "وقتی با شکل جدیدی از ماده روبرو می‌شوید، باید زمانی را صرف شناخت ویژگیهایش کنید. آنها این ماده تازه را با ...

                                               

چگالش بوز-اینشتین

چگالش بوز-اینشتین به انگلیسی: Bose–Einstein condensate پنجمین و جدیدترین حالت ماده است. این حالت، حالتی از ماده است که در آن، یک گازِ رقیقِ بوزونبه انگلیسی: Boson را تا دمای بسیار پایین و در ۲۷۳٫۱۴- درجه سانتی‌گرادبسیار نزدیک به صفرمطلق، سرد می‌ک ...

                                               

حالت ماده

در فیزیک، حالت ماده ، یکی از چهار حالت متمایز ماده است که فقط در اثر تغییر دما یا فشار، قابل تبدیل به یکدیگر هستند. در زندگی روزمره، ۴ حالت ماده قابل مشاهده‌اند: جامد، مایع، گاز و پلاسما البته ماده، حالت‌های دیگری مانند چگالش بوز-اینشتین و چگالی ...

                                               

سیال فوق بحرانی

سیال فوق بحرانی به هر ماده‌ای که بالاتر از فشار و دما ی آن در نقطه بحرانی باشد اطلاق می‌شود. جاییکه فازهای گاز و مایع از یکدیگر متمایز نیستند. این‌گونه از سیالات می‌توانند همچون گازها بینابین جامدات پراکنده شوند یا به مانند مایعات، مواد را در خود ...

                                               

فاز (ماده)

هر فاز را می توان بخشی از ماده در نظر گرفت که تمام خواص آن از نظر ترکیب یکسان باشد. فاز بخشی از سامانه است که خواص شدتی آن در تمامی نقاط یکسان است. مثل آب در یک لیوان که بو ،طعم ، چگالی ، ضریب شکست ، ظرفیت گرمایی و. در همه جای آن یکسان است.واگر ن ...

                                               

فاز فولده-فرل-لارکین-اوچیننیکوو

فاز فولده-فرل-لارکین-اوچیننیکوو یا به‌طور اختصاری اف-اف-ال-اُ فاز ابررسانایی است که می‌تواند در یک ابررسانا در میدان مغناطیسی بزرگ به وجود آید. ویژگی آن جفتهای کوپر با اندازه حرکت کل غیر صفر و یک پارامتر نظم فضایی غیر یکنواخت است.

                                               

فروالکتریسیته

فروالکتریسیته مشخصه بعضی از مواد است که دارای قطبش الکتریکی خود به خودی هستند و با استفاده از یک میدان الکتریکی خارجی قابل برگشت است. تمام فروالکتریک ها با توجه به خاصیت اضافی که قطبش الکتریکی طبیعی آنها قابل برگشت است ، پیروالکتریک هستند. این اص ...

                                               

ماده تباهیده

ماده تباهیده ماده‌ای است که چگالی آن به طرز غیرمعمولی زیاد است، به گونه‌ای که عامل اصلی فشار آن را می‌توان به اصل طرد پاولی نسبت داد. فشار حفظ شده توسط بدنه یک جسم تباهیده را فشار تبهگنی می‌نامند و از آنجا ناشی می‌شود که بنا بر اصل طرد پاولی ذرات ...

                                               

مایع

مایع یکی از حالت‌ها میان چهار حالت ممکن برای ماده است که ماده می‌تواند به آن شکل باشد. ذرات تشکیل دهندهٔ مایع اتم/مولکول می‌توانند تغییر مکان بدهند؛ اما نیروهای بین‌مولکولی کماکان آن‌ها را در کنار هم نگه می‌دارد؛ بنابراین مایعات برخلاف جامدات شکل ...

                                               

هیدروژن فلزی

هیدروژن فلزی حالتی از ماده تباهیده، در فازهای هیدروژن است که در آن هیدروژن به عنوان یک رسانای الکتریکی عمل می‌کند. وجود چنین حالتی به صورت نظری در سال ۱۹۳۵ توسط یوجین ویگنر فیزیکدان مجاری‌الاصل آمریکایی پیش‌بینی شده بود، اما به دلیل نیاز به فشار ...

                                               

آهنربا

آهنربا جسمی است که میدان مغناطیسی ایجاد می‌کند و برخی فلزات مانند آهن و نیکل را به خود جذب می‌کند. هر آهنربا دو ناحیهٔ متمایز به نام "قطب" دارد که در آن‌ها شدت میدان مغناطیسی آهنربا بیشتر از سایر نقاط آن است. یکی از قطب‌ها را "قطب شمال" و دیگری ر ...

                                               

ابررسانایی دمابالا

ابررسانایی دمابالا یا ابررسانایی سرامیکی از دو واژهٔ ابررسانا و سرامیک گرفته شده‌است. در هادی‌های معمولی مقاومت مخصوص الکتریکی با کاهش دما کاهش می‌یابد تا به مقدار معینی برسد؛ ولی فلزات وآلیاژهایی وجود دارند که در دماهای بسیار پایین ، یعنی در پای ...

                                               

اثر کسری کوانتمی هال

اثر کسری کوانتمی هال پدیده‌ای است که در میان گاز الکترونی باردار اتفاق می افتد این پدیده حالتی از اثر هال و مشابه اثر کوانتمی هال است طوری که در فرمول اصلی آن که نو از این فرمول بدست می‌آید: ν = p / q {\displaystyle \nu =p/q}, کسری است و p و q دو ...

                                               

اثر کوانتومی هال

اثر کوانتمی هال مشابه کوانتوم مکانیکی اثر هال است، که در سیستم‌های الکترونی دوبعدی و در دمای پایین و میدان مغناطیسی بالا دیده می‌شود.در این شرایط رسانایی هال مقدارهای کوانتیده زیر را اختیار می‌کند: σ = ν e 2 h, {\displaystyle \sigma =\nu \;{\frac ...

                                               

اثر مگنتوالکتریک

اثر مگنتوالکتریک ، پدیده‌ای است که با اعمال کردن میدان الکتریکی ، بتوانیم قطبش مغناطیسی القا کنیم. این اثرات می‌تواند؛ نسبت به میدان‌های خارجی خطی یا غیر خطی باشند. در حالت کلی، این اثر به دما بستگی دارد. این اثر می‌تواند به صورت زیر بیان شود P i ...

                                               

اثر هال

اثر هال ، بیان می‌کند که اگر جریانی از یک رسانا در جهت عمود بر میدان مغناطیسی یکنواخت اعمال‌شده عبور کند، رسانا دارای اختلاف پتانسیل میان رخ‌های عمود بر جهت جریان و میدان مغناطیسی خواهد شد. این پدیده به افتخار کاشف آن ادوین هال نام‌گذاری شده‌است. ...

                                               

اکسیتون

اکسیتون یک حالت مقید الکترون‌–‌حفره است که این دو با نیروی الکترو استاتیک کولنی جذب می‌شوند. اکسیتون یک شبه ذرهٔ خنثی است که در عایق‌ها، نیم‌رساناها و برخی مایعات وجود دارد. اکسیتون یک برانگیختگی مادهٔ چگال است و می‌تواندانرژی حمل کند بدون این که ...

                                               

امولسیون

امولسیون و یا به پیشنهاد فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامیزه نوعی کلوئید مایع در مایع است که در آن قطره‌های ریز یک مایع در مایعی دیگر بی‌آنکه با یکدیگر درآمیزند، پراکنده‌است. یک امولسیون از دو مایع امتزاج ناپذیر تشکیل شده‌است که یکی از آن‌ها به صور ...

                                               

انبرک نوری

تصور اینکه بتوان سلولی را بدون تماس فیزیکی با آن حرکت داد کمی خیال پردازانه به نظر می رسد. اما حقیقت این است که می‌توان با استفاده از خواص ویژه لیزر این کار را انجام داد. گیره‌های لیزری ابزارهایی هستند که از پرتو یا پرتوهای لیزر، به منظور تولید ن ...

                                               

انرژی فرمی

انرژی فرمی مفهومی در فیزیک کوانتوم است که به تفاوت انرژی بین بالاترین و پایین‌ترین حالت اشغال شدهٔ فرمیون‌های بدون برهمکنش در دمای صفر مطلق اشاره دارد. در یک گاز فرمی پایین‌ترین حالت اشغال شده دارای انرژی جنبشی صفر است، حال آنکه در یک فلز پایین‌ت ...

                                               

بلور کلوئیدی

بلور کلوئیدی یا کریستالوئید یک آرایه بسیار منظم از ذرات است که می‌تواند به صورت یک رشته طولانی تشکیل شده و مشابه همتای اتمی یا مولکولی آن‌ها بنظر می‌رسد. یک مثال طبیعی از این پدیده را می‌توان در اپال قیمتی یافت که در آن گلوله‌های سیلیکا تحت فشاری ...

                                               

بوزون

در فیزیک ذرات، بوزون‌ها ذره‌هایی با عدد اسپین درست هستند که از آمار بوز-اینشتین پیروی می‌کنند و بر اساس نام ساتیندرا بوز نام‌گذاری شده‌اند. در مقابل آن‌ها فرمیون‌ها با عدد اسپینِ نیم-درست هستند که از آمار فرمی-دیراک پیروی می‌کنند. بوزون‌ها برخلاف ...

                                               

پدیده‌های کوانتومی ماکروسکوپیک

به‌طور عادی، مکانیک کوانتوم در مقیاس اتمها و ذرات اتمی به کار می‌رود. با این حال، در دماهای پایین، پدیده‌هایی دیده شده‌است که نشانگر ظهور کوانتوم مکانیک در مقیاس ماکروسکوپیک هستند. شناخته‌شده‌ترین این پدیده‌ها ابرشارگی هلیوم و ابررسانایی هستند که ...

                                               

پراش براگ

پراش براگ قانونی فیزیکی است. براگ فیزیک‌دان انگلیسی نخستین بار نشان داد که در اثر برخورد فوتون‌های نور با سطح جامدات طبق مقدار طول موج نور برخوردکننده به سطح جامد و زاویه برخورد آن می‌توان ضخامت لایه منعکس‌کننده نور را به دست آورد. رابطه پراش برا ...

                                               

پلاسمون پلاریتون‌های سطحی

پلاریتون پلاسمون‌های سطحی یا SPP تحریک‌های الکترومغناطیسی هستند که به الکترون‌های آزاد جمع شونده و نوسان‌کننده سطحی در فلزات تزویج می‌شوند تا بتوانند به‌طور طولی در سطح تقاطع فلز دی الکتریک انتشار یابند. البته پرتو الکترومغناطیسی تابیده شده باید ...

                                               

پلاسمون سطحی

پلاسمونهای سطح نوسانات الکترونی منسجمی هستند که در مرز بین هر دو ماده وجود دارد که در آن قسمت واقعی عملکرد دی الکتریک در سراسر رابط تغییر می‌کند. پلاسمونهای سطحی انرژی کمتری نسبت به پلاسمونهای فله دارند که نوسانات الکترون طولی در مورد هسته‌های یو ...

                                               

پوشش میدان الکتریکی

در فیزیک اثر پوشش میدان الکتریکی میرایی یا تعدیل میدان های الکتریکی است که در اثر وجود حامل های بار متحرک ایجاد می شود. این اثر قسمت مهمی از رفتار شاره‌های باردار مانند پلاسما، الکترولیتها و رساناهای الکتریکی است.

                                               

تابع وانیر

توابع وانیر یک مجموعهٔ کامل از توابع جایگزیدهٔ متعامد است که در فیزیک حالت جامد کاربرد فراوان دارد. این توابع توسط گرگوری وانیر معرفی شده‌اند. توابع وانیر یکتا نیستند و به‌طور منحصربفرد تعیین نمی‌شوند؛ از این رو توابع وانیر بیشینه جایگزیده معرفی ...

                                               

تجزیه اسپینودال

تجزیه اسپینودال یک واکنش خوشه‌بندی در محلول فوق اشباع همگن است که در اثر نوسانات بی‌نهایت کوچک در چگالی یا ترکیب رخ می‌دهد. در طی این واکنش، محلول بدون هسته‌زایی و به صورت خودبه‌خودی با کاهش انرژی آزاد گیبس به دو فاز مجزا تقسیم می‌شود.

                                               

تحرک‌پذیری

در فیزیک تحرک‌پذیری الکترون یا به‌طور خلاصه تحرک‌پذیری کمیتی است که به کمک آن می‌توان سرعت رانش الکترون را در میدان الکتریکی که به آن اعمال شده توسط رابطه زیر محاسبه کرد: v d = μ E {\displaystyle \,v_{d}=\mu E} که در آن v d {\displaystyle \,v_{d} ...

                                               

تخمین تصادفی فاز

تخمین تصادفی فاز روشی در فیزیک ماده چگال برای بررسی پاسخ خطی دینامیکی الکترون در سیستم‌های الکترونی است. در این روش فرض می‌شود الکترون‌ها تنها به یک پتانسیل الکتریکی پاسخ می‌دهند که این پتانسیل جمع پتانسیل بیرونی external perturbing potential و پ ...

                                               

تراز فرمی

تراز فرمی که با E F {\displaystyle E_{F}} نشان داده می‌شود، به پتانسیل شیمیایی الکترون در جامدات یا محلول‌های الکترولیت گفته می‌شود. تراز فرمی یک جسم کمیتی ترمودینامیکی است که بیانگر کار ترمودینامیکی لازم برای اضافه کردن یک الکترون به جسم است.

                                               

تولید و بازترکیب حامل

فرایند تولید حامل و بازترکیب حامل در فیزیک حالت-جامد نیمه رساناها، فرایندهایی هستند که تحت آنها حاملان بار متحرک تولید و ازبین برده می‌شوند. فرایندهای تولید حامل و بازترکیب حامل در عملکرد دستگاه‌های الکترونیک-نوری از قبیل، فوتودیود‌ها، ال‌ئی‌دی‌ه ...

                                               

جامد اینشتین

جامد اینشتین مدلی ساده برای جامدات است که بر مبنای ۳ فرض اصلی بنا شده‌است: ۱- اتمهای مجاور هم در شبکه جسم جامد برهمکنشی با هم ندارند. ۲-هر اتم در شبکه مثل یک نوسانگر هماهنگ سه بعدی رفتار می‌کند. ترازهای انرژی هر نوسانگر، بر اساس الگوی کوانتش پلان ...

                                               

جرم مؤثر (فیزیک حالت جامد)

جرم مؤثر ذرات که اغلب با نماد {*m} نمایش داده می شود جرم توده ای از یک گروه ذرات است که نسبت به تآثیر برهم کنشی نیروهای وارده، یا توزیع حرارتی ، در تعامل با سایر ذرات رفتاری مشابه و یکسان دارد. در توزیع حرارتی یکی از نتایج تئوری جامدات این است که ...

                                               

دانش بسپار

دانش بسپار یا دانش پلیمر یا دانش درشت‌مولکول زیرشاخه‌ای از علم مواد است که دربارهٔ بسپارها در درجهٔ نخست، مواد مصنوعی مانند پلاستیک و الاستومر، بحث می‌کند. این دانش، زمینه‌هایی مانند، شیمی، مهندسی و فیزیک را پوشش می‌دهد.

                                               

دمای نیل

دمای نیل یا دمای انتظام مغناطیسی دمایی است که در آن مواد آنتی فرومغناطیس به پارامغناطیس تبدیل می‌شوند. این دما را با عبارت T N نمایش می‌دهند و به افتخار لوییس نیل فیزیکدان فرانسوی و برنده جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۷۰ آن را به نام دمای نیل می‌خوان ...

                                               

رشد پایه گرم شده با لیزر

برای اینکه یک بلور بتواند تشکیل گردد، باید در وهله اول نطفه آن بسته شود، پس از تشکیل، نطفه شروع به نمو می‌کند تا بالاخره بلوری که بوسیله سطوح احاطه شده‌است، به‌وجود آید. نطفه‌های بلور عبارتند از بلورهای ریزی با قطر تقریبی ۴۰ تا ۱۸۰ آنگستروم که به ...

                                               

رشد پایه گرم شده با لیزر

برای اینکه یک بلور بتواند تشکیل گردد، باید در وهله اول نطفه آن بسته شود، پس از تشکیل، نطفه شروع به نمو می‌کند تا بالاخره بلوری که بوسیله سطوح احاطه شده‌است، به‌وجود آید. نطفه‌های بلور عبارتند از بلورهای ریزی با قطر تقریبی ۴۰ تا ۱۸۰ آنگستروم که به ...

                                               

رشد کریستال

فرایندی است که در آن یک کریستال از وضعیت موجودی قبلی خود بزرگتر می‌شود، مولکول‌ها یا یون‌ها ی بیشتری را در فضاهای شبکه کریستال اضافه می‌کند و یا یک محلول به یک کریستال تبدیل می‌شود و رشد بیشتر در آن اتفاق می‌افتد. یک کریستال به عنوان مجموعه ای از ...

                                               

روش کاواک

کاواک روشی ریاضیاتی است که جیورجیو پاریسی و میگل آنگل ویراسورو در سال ۱۹۸۵ برای حل مدل‌های نظریه میدان متوسط در فیزیک آماری ارائه کردند. این روش در اندازه گیری ویژگی‌های حالت پایه در بسیاری از مواد چگال و همچنین مسئله بهینه‌سازی کاربرد دارد.

                                               

سرعت رانش

سرعت رانش ، سرعتی است که یک ذره به علت بودن در یک میدان الکتریکی بدست می‌آورد. معمولاً الکترون در یک رسانا به طور اتفاقی و با سرعت فرمی به این طرف و آن طرف حرکت می‌کند. حضور میدان الکتریکی باعث می‌شود که الکترون در جهت مشخصی حرکت کند. جریان الکتر ...

                                               

سلول سندان الماس

سلول سندان الماس وسیله ای با فشار بالا است که در آزمایش‌های علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله فشرده سازی یک قطعه کوچک را در فشارهای شدید، معمولاً تا حدود ۱۰۰–۲۰۰ گیگاپاسکال امکان‌پذیر می‌کند، اگرچه دستیابی به فشارهای تا ۷۷۰ گیگاپاسکال امک ...

                                               

سلول ویگنر-سیتز

سلول ویگنر-سیتز یک چند وجهی به مرکز یک نقطه شبکه است که فاصلهٔ هر نقطه داخل آن از مرکز سلول، کوچکتر از فاصلهٔ همان نقطه تا نقاط دیگر شبکه است. می‌توان ثابت کرد که سلول ویگنز-سیتز نوعی سلول واحد شبکه بلوری است. به فضای داخل سلول، دامنهٔ تاثیر گفته ...

                                               

سیستم کلوئیدی

سیستم کلوئیدی به مخلوط دو ماده که یکی از آن‌ها به‌طور یکنواخت و به صورت ذرات ریز در مادهٔ دوم پخش شده باشد، گفته می‌شود. فاز اول را فاز پراکندگی یا کلوئید و فاز دوم را واسط پخش یا فاز واسط می‌نامند.

                                               

سیستم‌های همبسته قوی

مواد همبسته قوی دسته گسترده‌ای از ترکیبات فرمیون‌های سنگین هستند که شامل عایق‌ها و مواد الکترونیکی می‌شوند که از خود شاخصه‌های مغناطیسی و الکتریکی غیرعادی نظیر گذار فلز-عایق، نیمه فلزی، تفکیک اسپین-بار و مشاهدات مربوط به مواد معدنی هابرتسمیتایت - ...

                                               

شبه‌ذرات

شبه ذره یا برانگیزش دسته جمعی عبارت است از ظهوریافتگی در سامانه پیچیده میکروسکوپی جامداتی که ذراتشان برهمکنش‌های ضعیفی در فضاهای خالی بینشان دارند. برای مثال، یک الکترون در نیمه رسانا می‌تواند جابه جا شود. این جابه جایی و حرکت به دلیل برهمکنش با ...