Back

ⓘ تاریخ - تاریخ, فلسفه تاریخ, طبری, تمدن, دانش, یهود, اقتصادی, جایگزین, باستان, قرآن, فلسفه, جهانگشای, میرزا آقاخان کرمانی, ابوعلی منصور العزیزی الجوذری, ادبیات ..




                                               

تاریخ

تاریخ مفهومی انتزاعی است که دست کم دو معنا از آن برداشت می‌شود؛ گاه ناظر به رخدادهای گذشته و گاه معطوف به پژوهش و بررسی رویدادها است؛ بنابراین، هم به علم و هم به موضوع آن، تاریخ گفته می‌شود. برای تفکیک این دو مقوله، اصطلاحاً تاریخ را تاریخ و علم تاریخ را تاریخ می‌نامند. منظور از تاریخ ۱، مجموعهٔ رخدادهای فرهنگی، طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و رویدادهایی است که در گذشته و در زمان و مکان زندگی انسان‌ها و در رابطه با آن‌ها رخ داده‌است. این رویدادها شامل اموری می‌شود از قبیل کردارها و دستاوردهای مادی و معنوی بشر و هرآنچه که گفته، اندیشیده و عمل کرده‌است. تاریخ ۲ معرفتی ناظر به وقایع جزئی و ...

                                               

فلسفه تاریخ

فلسفه تاریخ شاخه‌ای از فلسفه است که با استفاده از روش‌ها و مفاهیم و تحلیل‌های فلسفی به بررسی وقایع گذشته و ماهیت اطلاعات تاریخی به دست رسیده از گذشته می‌پردازد. دلیل توجه فلاسفه به این موضوع، این است که مفهوم تاریخ نقش کلیدی در تفکر بشری بازی می‌کند. تاریخ؛ توجه انسان را به تغییرات، نقش عوامل مادی در امور انسان‌ها و معانی که انسان‌ها به وقایع تاریخی داده‌اند، جلب کرده و قابلیت یادگیری از تاریخ را فراهم می‌آورد. تاریخ همچنین از این جهت مورد توجه فلاسفه بوده که امکان درک بهتر از وضیعت جاری را می‌دهد.

                                               

تاریخ طبری

تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم و الملوک معروف به تاریخ طبری کتابی است به زبان عربی که توسط محمد بن جریر طبری تاریخ‌نگار و پژوهش‌گرِ ایرانی مسلمان در اواخر سده سوم پس از هجرت به رشته تحریر درآمده‌است و یکی از بزرگترین و معتبرترین منابع دوره اسلامی است. طبری نویسندهٔ مشهورترین، مهم‌ترین و ارزشمندترین مجموعه‌های مفصل تاریخ عمومی اسلام و جهان به‌شمار می‌آید. این کتاب، تاریخ را از زمان خلقت شروع کرده و سپس به نقل داستان پیامبران و پادشاهان قدیمی می‌پردازد. در بخش بعدی کتاب طبری به نقل تاریخ پادشاهان ساسانی می‌پردازد، و از آنجا به نقل زندگی پیامبر اسلام، محمد می‌پردازد. در این کتاب وقایع پس ...

                                               

تاریخ تمدن

تاریخ تمدن نام مجموعه کتابی ۱۱ جلدی در ۱۳ مجلد است که ویل دورانت به‌همراه همسرش آریل دورانت دربارهٔ تاریخ زندگی انسان از دوران پیش از تاریخ تا پایان سدهٔ هجدهم نوشته‌اند. این مجموعه ناتمام است. دورانت و همسرش قصد داشتند نگارش آن را تا تاریخ معاصر غرب تا سال ۱۹۳۳ ادامه دهند، اما با مرگ تقریباً هم‌زمان آنان، مجموعهٔ تاریخ تمدن تا جلد ۱۱، که اختصاص به دوران ناپلئون دارد، پیش رفت. در ۶ جلد نخست این مجموعه نام ویل دورانت به‌عنوان نویسنده آمده‌است و آریل دورانت ویراستار است، ولی در جلدهای بعدی هر دو نویسنده هستند.

                                               

تاریخ دانش

تاریخ علم رشته‌ای از تاریخ است که به بررسی چند و چون تغییر درک انسان از دانش و فناوری در درازای هزاره‌ها می‌پردازد؛ و اینکه چگونه این درک دستیابی به فناوری‌های نوین تر را برای ما ممکن ساخته‌است. از جمله زمینه‌های پژوهش در این رشته می‌توان به تأثیرات فرهنگی، اقتصادی، و سیاسی نوآوری‌های دانشی اشاره‌کرد. نوآوری‌های دانش و فناوری در بسیاری از نقاط جهان پیشینه دارند و هند، ایران، یونان، چین و مصر در این زمینه سهم بسزایی دارند. تاریخ علم دانشی است در راستای بررسی و بیان چگونگی وقایع علمی و نیز، تبیین چرایی وقوع آن‌ها. در اینکه علم و دانش بعلت عجین بودن با نطق بشری عمری تقریباً به اندازه نوع بشر ...

                                               

تاریخ یهود

تاریخ یهود یا تاریخ مردم یهودی یا یهودیان به دین، فرهنگ و ارتباط یهودیان با دیگر مردم ، در طول تاریخ می‌پردازد. یهودیت به عنوان دین، اولین بار توسط یونانیان در دوره عصر هلنیستی مطرح شد.

                                               

تاریخ اقتصادی

تاریخ اقتصادی مطالعهٔ اقتصاد و پدیده‌های اقتصادی در گذشته است. بررسی تاریخ اقتصاد با استفاده از ترکیبی از روش‌های تاریخی، آماری و با به کار بردن اقتصاد کاربردی در اتفاقات تاریخی و نهادهای اجتماعی انجام می‌گیرد. این موضوع دربرگیرنده تاریخ بازرگانی و تاریخ مالی است و با موضوع‌های تاریخ اجتماعی،جمعیت‌شناسی تاریخی و تاریخ نیروی کار همپوشانی دارد.

                                               

تاریخ جایگزین

تاریخ جایگزین ، تاریخ متناوب یا تاریخ بدیل ژانری از داستان‌نویسی است که با نگاه به تاریخ نگاشته می‌شود. این ژانر را می‌توان زیرمجموعه ژانر علمی-تخیلی، داستان‌های ادبی و تاریخی دانست. این نوع داستان معمولاً شامل ادغام واقعیت‌های تاریخی، با برخی موضوعات خیالی می‌شود.

                                               

تاریخ باستان

تاریخ باستان به عنوان یک اصطلاح مجموع حوادثی است که به گذشته اشاره دارد. این عبارت ممکن است برای اشاره به دوره زمانی استفاده شود. تقریبا تاریخ باستان از ابتدای شروع نوشتن و ثبت تاریخ و وقایع توسط بشر و گسترش آن تا تاریخ پس از کلاسیک را شامل می‌شود. دامنه تاریخ ثبت شده تقریباً ۵۰۰۰ سال است که با خط میخی سومری آغاز می‌شود، با قدیمی‌ترین متون منسجم از حدود ۲۶۰۰ سال قبل از میلاد. تاریخ باستان تمام سرزمین‌ها و کشورهای دارای اسکان بشر را در دوره ۳۰۰۰ قبل از میلاد - ۵۰۰ میلادی شامل می‌شود. اصطلاح گسترده "تاریخ باستان" را نباید با "باستان کلاسیک" اشتباه گرفت. اصطلاح باستان کلاسیک اغلب برای اشاره ب ...

                                               

تاریخ قرآن

تاریخ قرآن یکی از شاخه‌های علوم قرآنی است، اصطلاح نسبتاً جدیدی است که از سوی اسلام‌شناسان و قرآن‌شناسان غربی وضع شده‌است و پیش از قرن حاضر و در آثار گذشتگانی نظیر البرهان فی علوم القرآن اثر بدرالدین زرکشی و الاتقان فی علوم القرآن نوشته جلال‌الدین سیوطی به چنین اصطلاحی برنمی‌خوریم. تاریخ‌ِ قرآن نزدِ مسلمان دانشی دینی بوده است که توسط مؤمنانِ مسلمان و با هدفِ دفاع از درستی قرآن شکل‌گرفته‌، و با تاریخ‌نگاری قرآن که رویکردی تاریخی دارد، متفاوت است. تاریخ قرآن مباحث مربوط به توصیف و تحلیل سرگذشت جمع و تدوین قرآن از آغاز نزول وحی تا سیر هزار و چهارصد ساله کتابت و طبع آن در اعصار جدید است.

                                               

تاریخ فلسفه

تاریخ فلسفه بیان دیدگاه‌های فلسفی، نظام‌ها و مکاتب فلسفی است که شامل مطالعه زندگی فیلسوفان، جست‌وجو پیرامون ارتباط متقابل مکاتب و نظام‌های فلسفی و تلاش برای ردیابی مسیر پیشرفت یا پسرفت آن در بستر تاریخ است که با کمک ماهیت و گستره اندیشه‌ورزی، خِرد را برای مطالعه فلسفه آماده می‌کند. تاریخ فلسفه، از وحدت دو رشته متمایز تاریخ و فلسفه پدید آمده که هرکدام برای دیگری، محدودیت‌هایی ایجاد می‌کنند. تاریخ فلسفه، پژوهشی در تاریخ اندیشه‌هاست و برای رسیدن به آن، لازم است با داشتن "نظرگاهی وابسته به دورانی خاص" ، فهم درستی از این موضوع وجود داشته باشد که فیلسوفان، چه‌طور به پرسش‌ها پاسخ می‌دادند، چارچوب ...

                                               

تاریخ جهانگشای

تاریخ جَهانگُشای کتابی فارسی نوشتهٔ عطاملک جوینی دربارهٔ تاریخ مغول و خوارزمشاهیان و اسماعیلیانِ اَلَموت تا ۶۵۵ قمری و از آثار مهم از نظر تاریخی و نیز ادبی به شمار می‌رود و نمونه‌ای برجسته از سدهٔ هفتم قمری است. نویسندهٔ آن سال‌ها در دربار ارغون و هولاکو و پسرانش، اباقا و تگودار، دارای منصب، و گواه بسیاری از رخدادهای آن دوره بوده و برخی پیش‌آمدهای گذشته را نیز از گواهان آنها و از خاندان خود که از درباریان خوارزمشاهیان و مغولان بوده‌اند، شنیده بوده‌است. تاریخ جهانگشای تاریخ سیاسی محض نیست، زیرا نویسنده هنگام رویدادنگاری، دربارهٔ اوضاع اقتصادی، اجتماعی، بافت شهرها و موقعیت جغرافیایی آنها و ا ...

                                               

میرزا آقاخان کرمانی

میرزا عبدالحسین کرمانی معروف به میرزا آقاخان کرمانی، از شخصیت‌های سیاسی جنبش مشروطه ایران بود. میرزا آقاخان را می‌توان در کنار میرزا فتحعلی آخوندزاده از بنیان‌گذاران ناسیونالیسم نوین ایرانی دانست. وی به همراه دو هم‌فکر خود احمد روحی و میرزا حسن‌خان خبیرالملک در تبریز به طرز فجیعی سر بریده شدند. پوست سر آن ها را کنندند و در سر آن ها کاه کردند و به تهران ارسال کردند.

                                               

ابوعلی منصور العزیزی الجوذری

ابوعلی منصور العزیزی الجوذری ، منشی مخصوص جوذر از بزرگان خلافت فاطمی بود. جوذر به عنوان معتمد چهار خلیفهٔ نخست فاطمی انجام وظیفه می‌نمود. زندگینامهٔ استادجوذر با عنوان "سیرة الأستاذ جوذر" ، با تکیه بر دانسته‌های کاتب در مورد اسرار اربابش و مکاتبات او با امامان اسماعیلی توسط ابوعلی منصور العزیزی نگاشته شده‌است. منصور به عنوان کارمندی طرف اعتماد به بایگانی‌های جوذر دسترسی کامل داشته و پس از مرگ وی، با هدف حفظ خاطرهٔ این سیاستمدار، اثر را نوشته و هر از چند گاهی تجربه‌های شخصی خود را نیز در آن نقل می‌کند. منصور العزیزی دوازده سال در خدمت وی بوده‌است. سیره الجوذر اطلاعات مهمی پیرامون تاریخ سیاس ...

                                               

درگاه: تاریخ

                                               

تاریخ اخترشناسی

تاریخ نجوم را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد: دورهٔ زمین مرکزی، دورهٔ کهکشانی و دورهٔ کیهانی. آغاز دورهٔ اول در تاریخ باستان است و پایان ان در قرن شانزدهم. دورهٔ دوم از قرن هفدهم تا قرن نوزدهم طول کشید و دورهٔ سوم در قرن بیستم آغاز شد و هنوز ادامه دارد.

                                               

تاریخ ادبیات

تاریخ ادبیات موضوعی میان رشته‌ای است، به زبانهای مختلف در طولِ تاریخ که سرگذشتِ ادبیات به ویژه ادبیات مکتوب و تغییرات و دگرگونی‌های سبک‌ها و فنون ادبی در نقاط مختلف جهان را مطرح می کند.

                                               

تاریخ انسان

تاریخ انسان مجموعه وقایعی است که در طول زمان برای انسان‌های روی کره زمین اتفاق افتاده‌است. تاریخ انسان باستان با اختراع خط آغاز شده که به صورت مستقل از یکدیگر، در بسیاری از نقاط زمین رخ داده‌است و امکان ثبت و انتقال خاطرات و تجربیات بشری و راهی برای ارتباط با یکدیگر را فراهم ساخت تا زمینه‌ساز رشد دانش شود. با این حال درک بهتر تاریخ بشری، نیازمند مراجعه به دوران ماقبل تاریخ است. تاریخ بشر توسط یک رشته پیوسته و تدریجی از اکتشافات، نوآوری‌ها و اختراع‌ها مشخص شده‌است. همچنین تاریخ گاه شامل جهش‌ها و انقلاب‌هایی است که دوره‌های جدیدی در تاریخ بشری ایجاد کرده‌اند. انقلاب کشاورزی یکی از این نقاط ع ...

                                               

تاریخ بر پایه دوره

تاریخ باستان با پیدایش نخستین آثار نگاشته شدهٔ بشر و حدود سال‌های ۳۶۰۰ قبل میلاد آغاز می‌شود. این دوره از تاریخ با پیدایش امپراتوری‌های مهم از قبیل امپراتوری روم غربی در مدیترانه، دودمان هان در چین، و امپراتوری گوپتا، و حدود سال‌های ۵۰۰ پس از میلاد به پایان می‌رسد. عصر برنز، زمانی که بشر در سراسر جهان از برنز به عنوانی فلزی مهم در ساخت ابزار استفاد نمود، نیز در این دوره از تاریخ قرار دارد. این عصر در حدود ۳۶۰۰ سال قبل از میلاد آغاز و با پیدایش آهن در حدود سال ۱۰۰۰ قبل از میلاد به پایان رسید.۰ به عصر آهن اغلب عهد عتیق یا عصر کلاسیک نیز گفته می‌شود، اما این ادوار به‌طور معمول به منطقهٔ خاصی ...

                                               

تاریخ تحلیلی اسلام

تاریخ تحلیلی اسلام کتابی است به زبان فارسی نوشته سید جعفر شهیدی که به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد. این کتاب توسط مرکز نشر دانشگاهی چاپ شده است و بارها تجدید چاپ شده است. این کتاب به زبان‌های عربی و یونانی نیز ترجمه شده است.

                                               

تاریخ تطبیقی

تاریخ تطبیقی یا هم‌سنجشی ، مطالعهٔ سازمان یافته رویدادهای همانند در موقعیت‌های جغرافیایی یا زمانی متفاوت را تاریخ تطبیقی گویند. تاریخ‌دانان تطبیقی مواردی را برای مطالعه برمی‌گزینند و با مقایسه آن‌ها با یکدیگر، تشابهات و تفاوت‌های آنها را بررسی می‌کنند.

                                               

تاریخ شفاهی

تاریخ شفاهی یکی از شیوه‌های پژوهش در تاریخ است که به شرح و شناسایی وقایع، رویدادها و حوادث تاریخی بر اساس دیدگاه‌ها، شنیده‌ها و عملکرد شاهدان، ناظران و فعالان آن ماجراها می‌پردازد.

                                               

تاریخ محلی

تاریخ محلی نوعی تاریخ دربارهٔ یک شهر یا یک محل نوشته می‌شود، در این نوع تاریخ نکته اصلی حس شهر وطنی و تفاخر بومی هویدا است. مشوق اصلی تاریخ‌های محلی عموماً حکمرانان و سلسله‌های محلی بوده‌اند. تاریخ‌نگاری محلی نوعی شهرشناسی در دل تاریخ است که اطلاعات جامعی دربارهٔ شهرها، اعیان، نام آوران علم و ادب و هنر، بناهای جغرافیایی دربردارد. از نمونه‌های تاریخ محلی می‌توان به کتاب تاریخ سیستان اشاره کرد.

                                               

تاریخ نقلی

تاریخ نقلی یعنی علم به وقایع و حوادث و اوضاع و احوال انسانها در گذشته در مقابل اوضاع و احوالی که در زمان حال وجود دارد. پس تاریخ در این مرحله یعنی علم به وقایع و حوادث سپری شده و اوضاع و احوال گذشتگان. علم تاریخ در این معنی شامل زندگی نامه‌ها، فتح نامه‌ها، سیره‌ها می‌شود. ویژگی‌های تاریخ نقلی عبارت است از: جزئی نگر است و فردی، نه کلی نگر و عمومی. بنابراین در صدد کشف یک سلسله قوانین و سنن نیست. فقط به گذشته تعلق دارد، نه به حال و آینده. علم به نقلیات است نه عقلی و تحلیل آن‌ها. علم به بودن هاست نه شدن‌ها.

                                               

تاریخ‌شناسی

تاریخ‌شناسی ، مفهومی در رابطه با شناخت علم تاریخ و تاریخ‌نگاران و شیوه‌های پژوهش آن‌ها و علوم مرتبط با تاریخ است. این مفهوم ــ چه در زبان فارسی و چه در دیگر زبان‌ها ــ به‌ندرت دربارهٔ علم تاریخ به‌کار گرفته و در متون دیده می‌شود؛ و همچنین بر خلاف سایر علوم انسانی همچون جامعه‌شناسی یا انسان‌شناسی، از دانش و رشته تاریخ با عنوان تاریخ یاد می‌شود نه تاریخ‌شناسی. بسیاری از اهل علم معتقدند که تعریف "تاریخ" و "تاریخ‌شناسی" امری سهل و ممتنع است. با وجود تعاریف زیادی ارائه شده، اما هیچ‌گاه تاریخ‌شناسان نتوانستند در این رابطه به اتفاق‌نظری دست یابند. این مسئله صرفاً به حوزه تعریف محدود نمی‌شود بلکه ...

                                               

تاریخ‌نگاری اسنادی

تاریخ‌نگاری اسنادی به تاریخ‌نگاری است که فرد با تکیه بر اسناد آرشیوی پس تحلیل و تبیین رویدادها به نگارش تاریخ می‌پردازد. از مروجان این سبک تاریخ‌نگاری به لئوپولد فون رانکه مورخ و تاریخ پژوه آلمانی اشاره کرد.

                                               

تاریخ‌نگاری مارکسیستی

تاریخ‌نگاری مارکسیستی مکتبی در تاریخ‌نگاری است که تحت تأثیر نظریه مارکسیسم می‌باشد. اصول و اساس تاریخ‌نگاری مارکسیستی یکی طبقه اجتماعی و دیگری اقتصاد است. تاریخ‌نگاری مارکسیستی دارای یک غایت‌شناسی مبتنی بر جامعهٔ بی طبقه می‌باشد. هدف از نگارش این نوع تاریخ این است که جامعه پرولتاریا و کسانی که تحت ستم قرار دارند به خودآگاهی تاریخی برسند.

                                               

تاریخ‌نگاری وبری

تاریخ‌نگاری وبری که روش تاریخ نگاری ماکس وبر جامعه‌شناس و تاریخ پژوه آلمانی است. ماکس وبر متأثر از جریان اثبات گرایی ؛ سعی داشت که از تاریخ خرافه زدایی کند ؛ برای رسیدن به نتیجه لازم، به یک شهود عملی با تجربه مستقیم نیاز است. در روش وبر تاریخ فاقد ارزش پذیری است. حتی ارزش‌های دولتی پروس لئوپولد فون رانکه به آن عقیده داشت را نفی می‌کند.

                                               

حافظه خواندنی-نوشتنی

در علوم رایانه، حافظه خواندنی-نوشتنی یک نوع حافظه رایانه است که به راحتی از روی آن خوانده و بر روی آن نوشته می‌شود است). غالباً واژه حافظه دسترسی تصادفی برای توضیح حافظه قابل نوشتن بکار می‌رود. در حقیقت، حافظه دسترسی تصادفی به حافظه‌ای اشاره دارد که می‌تواند دسترسی به هر مکان حافظه‌ای را، به صورت مداوم در اختیار قرار دهد.

                                               

حیث تاریخی

تاریخیت یا حیث تاریخی یکی از بنیادی‌ترین اوصاف نحوه هستی انسان است. از نظر برخی فیلسوفان، آدمی از نحوه هستی‌ای برخوردار است که خاص خود اوست و هیچ موجودی غیر از انسان واجد این نحوه هستی خاص نیست. این نحوه هستی خاص، در زبان فارسی جان، در زبان افلاطون روح، در زبان کانت قوه خیال استعلایی، در زبان کی‌یرکگور، اگزیستانس و در زبان هایدگر، دازاین نامیده می‌شود. انسان یگانه موجودی است که تاریخی است و در خصوص هر موجود دیگری که سخن از تاریخ می‌رود در واقع این انسان است که به آنها تاریخ بخشی می‌کند. هیچ موجودی غیر از انسان، تاریخ در معنای دقیق کلمه ندارد. نحوه هستی آدمی، بالذات تاریخی است.

                                               

زباله‌دان تاریخ

زباله‌دان تاریخ مجازاً جاییست که وقتی اشیایی چون افراد، وقایع، مصنوعات، ایدئولوژی‌ها و. فراموش شده یا به حاشیه رانده می‌شوند، بدان انداخته می‌شوند. این اصطلاح در قرن نوزدهم ظهور کرد ولی توسط لئون تروتسکی عمومیت یافت.

                                               

شبه‌تاریخ

شبه‌تاریخ به متونی اطلاق می‌شود که به‌عنوان متنی با موضوع تاریخی نوشته شده باشد؛ اما به‌دور از استانداردهای متداول تاریخ‌نگاری نگارش شده باشد و به همین دلیل، یافته‌های چنین نوشتارهایی معمولاً قابل اعتنا نیستند. کارهایی که به نتایج جنجالی براساس مدارک بحث‌برانگیز یا ضعیف می‌رسند، به عنوان شبه‌تاریخ دسته‌بندی می‌شوند و مورد اعتنا قرار نمی‌گیرد. معمولاً بسیاری از این متون در راستای اعتقادات و با هدف‌های سیاسی، ملی‌گرایانه یا نظامی نگاشته می‌شوند.

                                               

ماریتا باروویر

ماریتا باروویر ، یک هنرمند شیشه‌گر ونیزی در قرن ۱۵ بود. او دختر هنرمند شیشه‌گر آنجلو باروویر از مورانو بود. ماریتا و برادرش، جیووانی کارگاه خانوادگی را در سال ۱۴۶۰به ارث بردند. شناخته شده است که وی هنرمند طراح شیشه خاص، شِورون از مورانوی ونیزی بوده است.

                                               

نظریه مرد بزرگ

نظریه شخصیت‌های برجسته نظریه‌ای است که در قرن ۱۹ توسط توماس کارلایل مطرح شد؛ و بر اساس آن تاریخ با توجه به اثر مردان بزرگ یا پهلوانان توضیح داده می‌شود؛ که افرادی هستند که تأثیر گذاری بالای تاریخی دارند که دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. مانند: فره شخصی، هوش، خرد یا توانایی‌های سیاسی. این نظریه در سال‌های ۱۸۴۰ توسط نویسنده اسکاتلندی توماس کارلایل مطرح و متداول گردید. ولی در سال ۱۸۶۰ هربرت اسپنسر آن را تثبیت کرد که تا کنون باقیست. او گفت که این افراد حاصل اجتماع خود هستند و تأثیرگذاری آن‌ها مدیون شرایط ایجاد شده قبل از آنهاست. در بررسی‌های اخیر نفرات اول تا سوم تأثیر گذارترین افراد، اول م ...